يوهان کريستوف فريدريش فون شيلر   

یوهان کریستف فریدریش فون شیلر در دهم نوامبر هزار و هفتصد و پنجاه ونه ( همزمان با سلطنت کریم خان زند ) در شهر مارباخ در ایالت وورتنبرگ آلمان به دنیا آمد . از آغاز کودکی علاقه ی سرشاری به نویسندگی و شعر و نوشتن نمایشنامه داشت و هر چند او را در مدرسه ای گذاشته بودند که در آنجا علم حقوق و قضاوت تدریس می شد و نظام نامه ی بسیار دشوارش با شعر و ادب و نویسندگی ارتباطی نداشت ، او آثار بزرگانی چون ژان ژاک روسو ؛ شکسپیر ؛ کلوپشتوک و گوته را پنهانی مطالعه می کرد . و البته مخفیانه و در همان مدرسه اولین نمایشنامه ی خود به نام راهزنان را نوشت ؛ هر چند این نمایشنامه بسیار با اقبال عموم مواجه شد ؛ اما شیلر هجده ساله که برای حضور در نخستین شب نمایش از مدرسه گریخته بود به رسم تنبیه به پانزده روز بازداشت محکوم شد . تعلق خاطر شیلر بیشتر به ادبیات حماسی است ، البته حماسه نه آن طور که مثلا در شاهنامه یا ایلیاد می بینیم ، او به رویداد ها و جریانات عاشقانه هم نگاهی حماسی دارد . این بن مایه ی شخصی آثار اوست و البته بیشترین تاثیر را از شکسپیر و گوته گرفته است ؛ که مجموع این ویژگی ها بارز ترین ویژگی آثار اوست . در دوران دوستی و انس او با گوته ؛ شیلر نمایشنامه هایی چون ماری استوارات ، دوشیزه ی اورلئان ، عروس مسین و ویلهلم تل را نگاشت که از شاهکارهای او محسوب می شوند . هر چند دوران زندگی او کوتاه است ، اما با توجه به رشد و پویایی فکر او ؛ نوع نگاهش و تعبیر و تفسیرش از مفهومی مثل آزادی که در آثارش بسیار به چشم می آیند ؛ تغییر می کند و این تغییر را در سیر آثارش می توان دید . در هنگام بیماری شیلر ، گوته بسیار مشوّش بود و در مرگ وی بی اندازه اندوهگین ... چنان که گفته است : نیمی از وجودم از دست رفت... شیلر در ایران شخصیت ناشناخته ای نبوده است . هر چند که امروزه کتاب بر اساس خواست مشتری و خواست مشتری بر اساس برخی « پُز » های خاص شکل می گیرد و در این میان یکی از شاهکارهای ادبیات کلاسیک غرب فراموش می شود . نه یکی که بسیار بیشتر از این حرفها و حدیث ها... از سال هزار و سیصد و ده که ترجمه ی آثار شیلر در ایران آغاز می شود تا امروز کتاب هایی چون « راهزنان » ؛ « توطئه ی فیسکو » ؛ « دوشیزه ی اورلئان » ؛ « ماری استوارت » ؛ « ویلهلم تل » و « دون کارلوس » به چاپ رسیده اند و یک جوینده ی دوستدار می تواند با کمی زحمت همه ی آنها را پیدا کند . البته دون کارلوس به ترجمه ی مرحوم جمال زاده را از انتشارات علمی فرهنگی می توانید تهیه کنید ، یا ماری استوارت را در انتشارات سپیده ی سحر ؛ اما بقیه ی آثار او را باید از کتاب نایاب فروشی ها تهیه کنید . آثار شیلر سرشار از شوری هستند دیگر گونه ... و البته به گمان من ارزش بررسی منتقدانه و مطالعه ی جدی را دارند .

+

۱۳۸٥/٤/٢۳ - خلوت گزیده