حافظ پژوهی - قسمت آخر...تراژدی در حافظ پژوهی   

اما این بخش را بر اساس مطالعه و مداقّه در دیوان خاطر مجموع ( جامع نسخ چاپی دیوان حافظ از آغاز تا امروز ... انتشارات فاخر ) می نویسم. می دانید از قدیم بزرگ تر ها و بزرگان تر ها همیشه گفته اند - به زبانهای مختلف – که هر کس باید کاری انجام دهد که در حوزهء دانش و توانایی فکری و حتی جسمی او باشد . به عنوان مثال منی که شعر می نویسم و دانش نقد ادبی درست درمانی ندارم ، بر نظرات شعری ام هیچ وقت نام نقد نباید بگذارم ( که نمی گذارم ) یا نروم در شاهنامه دست ببرم که این تصحیح تازهء شاهنامه است ؛ البته ممکن است – اگر شاعر آشنایی در ذهن مردم باشم - کتاب مدتی فروش کند اما بالاخره که دستم رو می شود !؟

بله من همین طور که غزل به غزل در جامع نسخ چاپی دیوان پیش می رفتم و اختلاف نسخ را مقایسه می کردم دو نکته فهمیدم . نخست این که بهترین تصحیحی که از دیوان حافظ تا امروز در دست ماست ؛ نسخهء به سعی سایه است ، حاصل زحمت هوشنگ ابتهاج و مشورت دکتر شفیعی کدکنی . خاطر جمع باشید و اگر می خواهید دیوانی قابل اعتماد داشته باشید این دیوان قابل اعتماد است . اما در همین جریان فهمیدم بعضی ها ای کاش هر کاری می کردند ؛ دیوان حافظ تصحیح نمی کردند .... مثلا جناب « افشار » نامی که من زیاد نمی شناسمشان . واقعا دیوان چاپ شده توسط ایشان بسیار کم ارزش است . دیگری – که ارزش و منزلتشان به عنوان شاعرانکار ناپذیر است – جناب احمد آقای شاملو است . از جنایات ایشان در تصحیح دیوان حافظ این است که بسیاری ( نمی دانم شاید همه ی ) غزل های ملمّع دیوان را که از زبان عربی بهره برده اند را ثبت نکرده ! شاید خوب عربی نمی دانسته اند !! و دیگر این که هر جا در متن دیوان و ترتیب ابیات هیچ مشکل و اختلافی بین سایر نسخ نیست ، آقای شاملو کمر همّت بسته اند و موجب اختلاف شده اند و آگاهان ادبیات می دانند که تصحیح شاملو تصحیحی ذوقی است نه بر اساس متون کهن که بگوییم به استناد متون اختلاف پیش آمده . خوب ؛ باید منصف بود و پذیرفت اگر شاملو این کار را نمی کرد ، شاید بسیار کسان که داعیهء آوانگارد بودندارند ، از خواجه رو می گرداندند... اما یادمان هم نرود که ما می خواهیم شعر حافظ در دیوان حافظ ببینیم ؛ نه شعر شاملو.

اما امروز هم این فتنه ادامه دارد : یکی دیوان کامل حافظ ( که خدا می داند چه صیغه ای است!؟؟!) چاپ می کند و یکی شراب های شعر حافظ را – به علت مشکل شرعی - تبدیل به گلاب می کند ! مساله این است که کسب و کار و تحریف دیوان حافظ ظلم در حق مخاطبان است و از آن عظیم تر در حق خواجهء شیراز ...

 

+

۱۳۸٤/۳/٢۱ - خلوت گزیده